2020 YILINDA YENİLENEBİLİR ENERJİ PİYASASINDAKİ HUKUKİ GELİŞMELER

Yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimi 2019 yılında %62 iken, 2020 yılının ilk beş ayının ortalaması dahi 2019 yılını geride bıraktı ve %66 oldu. Bunun %34,3’ünü hidrolik, %8,8’ini rüzgâr, %3,6’sını jeotermal, %3,5’ini güneş, %1,8’ini biokütle, %0,2’sini ise diğer kaynaklar oluşturdu.

Aralık,2020 itibariyle açıklanan verilere göre ise kurulu güç dağılımına bakıldığında; %32,2 oranında hidrolik, %9,2 rüzgâr, %1,7 jeotermal, %7 güneş ve %1,5 ile biokütle olduğu görülmektedir.

2020 Yılı bazında Türkiye genelinde yaklaşık olarak elektrik üretimine bakıldığında ise, en yüksek üretimin Temmuz,2020 ayında 28,9 teravatsaat (TWh) ve Ağustos,2020 ayında yaklaşık 28,93 TWh ile yaz aylarında olduğu görülmektedir.

İlaveten, Türkiye güneş santrallerinin devreye alındığı 2014’ten bu yana, dünyada güneş enerjisi kurulu gücünü en çok arttıran 9’uncu, Avrupa’da ise 3’üncü ülke oldu. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez tarafından Türkiye’de sadece 2020’de devreye alınan yenilenebilir enerji santralleri gücünün, Avrupa’da 21 ülkenin toplam yenilenebilir enerji kurulu gücünü geride bıraktığı belirtildi.

Bu bölümde, ülkemizde 2020 yılında yenilenebilir enerji piyasasında yaşanan hukuki gelişmeler kısa özetler ve arz ettiği öneme göre kimi yerde ayrıntılarıyla incelenmiştir.

1. MEVZUAT DEĞİŞİKLİKLERİ

A. Birleşik Yenilenebilir ve Destekleyici Kaynaklı Elektrik Üretim Tesisi Kavramları Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’ne (“Lisans Yönetmeliği”) Girdi

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik’te yapılan uyumlaştırma düzenlemesi neticesinde Şebekeye aynı bağlantı noktasından bağlanan tamamı yenilenebilir birden fazla enerji kaynağından elektrik üretmek amacı ile kurulan tek bir elektrik üretim tesisini ifade eden “Birleşik Yenilenebilir Elektrik Üretim Tesisi” ile Üretim tesislerinde ısıl dönüşüm sürecinde diğer bir enerji kaynağından da yararlanılan tek bir elektrik üretim tesisini ifade eden “Destekleyici Kaynaklı Elektrik Üretim Tesisi” kavramı Lisans Yönetmeliği’ne girmiştir.

İşbu değişikliğe göre, birleşik yenileyebilir elektrik üretim tesisinde üretilerek sisteme verilen net enerji miktarı, üretim tesisinde kullanılan yenilenebilir enerji kaynakları için belirlenen fiyatlardan en düşük olanı üzerinden ve tesisin kalan süresi için Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (“YEKDEM”) kapsamında değerlendirildi. Daha önce aynı sahada yalnızca bir çeşit kaynaktan üretim yapılmasına izin verilirken, bu değişiklik neticesinde örneğin güneşle üretim yapan tesisim bulunduğu sahaya, rüzgâr tesisi de kurulabilmesi mümkün hale geldi. Bu sayede, rüzgâr hızının yetersiz veya verimsiz olduğu günlerde ya da saatlerde güneş enerjisinden yararlanılma şansı doğmuş oldu.

B. Lisanssız Yenilenebilir Enerjide Üst Sınır 5 MW’a Çıktı

10.05.2020 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile YEKA ve mini YEKA projelerinin yanında lisanssız üretimde de üreticilerin önünü açmak maksadıyla, daha önce 1 MW olan lisanssız elektrik üretim üst limiti 5 MW’a yükseltildi.

Ayrıca üretim ve tüketim noktası aynı ölçüm noktasında olan mesken aboneleri ve tarımsal sulama aboneleri için kurulan tesisler ile aynı ölçüm noktası şartı aranmaksızın kamu kurum ve kuruluşları için kurulacak tesislerde üretilen ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi için kendi abone gruplarına ait perakende tek zamanlı aktif enerji bedelinin tesisin işletmeye girişinden itibaren 10 yıl süre ile uygulanacağı hükmü getirildi.

C. Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi Üreten Tesislerdeki Yerli Aksamın Desteklenmesiyle İlgili Şartlarda Değişiklik Yapıldı

24.06.2016 tarihli ve 29752 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi Üreten Tesislerde Kullanılan Yerli Aksamın Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik 28.05.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi Üreten Tesislerde Kullanılan Yerli Aksamın Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik’te Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirildi.

Bu değişikliğe göre, desteklemeye gerekçe olacak ve tesisteki parçaların en az %55’ini oluşturması gereken parçaların “ilgili” parçalar olması şartı aranmaya başlandı. Biyokütle enerjisine dayalı üretim tesislerinin yerli katkı ilavesinden faydalanabilmesi için kullanılan kojenerasyon sistemine ilişkin verim değerinin en az %85 ve birincil enerji kaynağı tasarruf oranının da en az %10 olması şartı getirildi.

Bu minvalde, yerli katkı ilave fiyatından yararlanmak isteyen üretim tesislerinde inşaat ve/veya montaj yapılması sırasında toprak veya su altında kalacak ve inşaat tamamlandıktan sonra tespiti güçleşecek olan parçalar, inşaat esnasında Bakanlık veya Bakanlığın görevlendirdiği kuruluş tarafından denetlenmek marifetiyle tespit edilecek.

D. Hibrit Elektrik Santrallerine İlişkin Düzenleme Resmî Gazete’de Yayımlandı

EPDK tarafından hazırlanan Elektrik Piyasasında Önlisans veya Lisanslara Konu Üretim Tesislerinin Santral Sahalarının Düzenlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar’a göre, nükleer güç santralleri hariç, tüm elektrik üretim santrallerine, ikinci bir kaynağa dayalı elektrik üretimi de yapma imkânı verildi.

Tarım bölgelerinde kurulmuş jeotermal enerjiye dayalı santrallerde bölgedeki tarım artık ve atıkları kullanılarak hem söz konusu atıkların bertaraf edilmesi hem de elektrik üretiminin artırılması amacıyla biokütleye dayalı yardımcı kaynak ünitelerinin kurulması mümkün hale geldiği gibi, yeni düzenleme ile kömür ve doğal gaz gibi konvansiyonel enerji kaynaklarına dayalı elektrik santrallerinin sahalarında da güneş, rüzgâr ve biokütle gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretmek mümkün hale geldi.

Jeotermal kaynağa dayalı üretim tesislerinde hibrit santral kurulması kapsamında, santral sahası sınırlarına bütünleşik ilave alanda yardımcı kaynağa dayalı ünite veya üniteler, tesisin iç ihtiyacının karşılanması amacıyla kurulabileceği ve ayrıca 01.01.2021 tarihinden önce hibrit santrallerde ana kaynağa dayalı ünite veya ünitelerin kısmı veya tam kabulü yapılmadan yardımcı kaynağa dayalı ünite veya ünitelerin kısmi veya tam kabulünün yapılamayacağına ilişkin Lisans Yönetmeliği’nde yapılan değişiklik, Resmi Gazete’de yayımlandı.

E. Yeşil Tarife’ye (“YETA”) Geçildi

EPDK, 23.07.2020 tarihli “Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslarda Değişiklik Yapılması Hakkında Karar” kapsamında Yeşil Enerji Bedeli’ni kilovatsaat başına 69.9749 kuruş olarak belirledi. YETA, 01.08.2020 tarihi itibariyle geçerli hale geldi.

YETA’ya geçiş talebi ilgili tedarik şirketine yazılı bir şekilde yapılabilecek. YETA uygulaması kapsamında enerji temin etmek isteyen tüketicilerin elektrik faturalarında, söz konusu enerjinin yenilenebilir kaynaklardan üretildiğini gösteren özel bir işaret bulunacak. Bu tarifeyi tercih eden tüketicilerin faturalarında, kullandıkları elektriğin temiz kaynaklardan üretildiğini gösteren bir işaret yer alacak.

F. Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (2/3116) Üzerindeki Görüşmeler Tamamlandı

i. Çöp Gazı Yenilenebilir Tanımından Çıkarıldı
ii. Lisanssız Elektrik Üretim Tesislerinin On Yıllık Süre Sonunda Yapabileceği Elektrik Satış Yöntemine Yönelik İki Seçenek Belirlendi

G. Jeotermal enerji üretim tesislerine çevre izin ve lisansı alma zorunluluğu getirildi

Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik öncelikle 06.11.2020 tarihinde, daha sonra 31.12.2020 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlandı.

06.11.2020 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmeliğe göre, kurulu gücü 5 megavat ve üzerinde olan jeotermal enerji üretim tesisleri Çevreye Kirletici Etkisi Olan İşletmeler Listesi’ne eklendi. Bu kapsam dahilindeki tesisler, faaliyette bulunabilmek için 30.06.2021 tarihinden itibaren çevre izin ve lisans belgesi almak zorunda olacaklar.

31.12.2020 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmeliğe göre ise, 10.9.2014 tarihli ve 29115 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğine Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğine eklenen Atık Yağ Geri Kazanım konulu Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisans Belgesine sahip mevcut tesisler için geçiş süreci ile ilgili geçici madde eklenmiştir; Çevreye kirletici etkisi olan işletmeler başlıklı EK-2, Geçici Faaliyet Belgesi Başvuru Formu Ekleri başlıklı EK-3B ve Çevre İzin veya Çevre İzin ve Lisans Sürecinin Tamamlanması Aşamasında Sunulması Gereken Bilgi ve Belgeler başlıklı EK 3C sinde değişiklik yapılmıştır.

2. KOVİD-19’UN YENİLENEBİLİR ENERJİ SEKTÖRÜ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Uluslararası Enerji Ajansı (“IEA”) tarafından Mayıs 2020’de yayınlanan Yenilenebilir Enerji Piyasası Görünümü Raporu’na (“IEA Raporu”) göre o dönemki istatistiklere bakılarak, Kovid-19 salgınının yenilenebilir enerji sektörünü yavaşlatacağı ama durdurmayacağı, yenilenebilir enerjinin pandemi sürecinden yükselerek çıkış yapacak tek enerji sektörü olduğu öngörülmüşse de, tüm kriz sürecine rağmen 2020 yılında Yenilenebilir enerji sektörü, IEA Raporu’nun Mayıs, 2020 ayında öngördüğünden çok daha güçlü bir şekilde gelişmeye devam etti.

A. Kovid-19 Salgını EPDK Tarafından Mücbir Sebep Sayıldı

Kovid-19 birçok sektörü etkilediği gibi elektrik üretim tesislerinde devam eden inşaatlarda gecikmelere de sebebiyet vermiştir. Söz konusu durum, YEKDEM teşviklerinden yararlanabilmek için tesislerin işletmeye alınması gereken nihai sürenin akıbetine ilişkin birtakım sorunları da beraberinde getirmiştir.

04.04.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan EPDK’nın 02.04.2020 tarihli 9276 sayılı kararı ile Kovid-19 salgınının, Lisans Yönetmeliği m. 35 kapsamında mücbir sebep sayılmasına ve aşağıda sayılan sürelerin uzatılmasına karar verilmiştir.

Lisans Yönetmeliği kapsamında önlisans veya üretim lisansı sahibi kişilerin süreli yükümlülükleri açısından 10.03.2020 tarihinde ve sonrasında sona eren ya da sona erecek olan;

Önlisans süreleri ile üretim lisansı kapsamında inşaat öncesi dönem ile inşaat dönemi ya da Yönetmelik geçici madde 15 kapsamındaki işletmeye geçmemiş ya da geçememiş lisanslara yönelik yükümlülükleri erteleme süreleri,
Önlisans veya üretim lisansında tadil işleri kapsamında belirlenen yükümlülüklere ilişkin süreleri,
Birleşme ve bölünme işlemleri kapsamında belirlenen yükümlülüklere ilişkin süreleri,
Eskisinin devamı mahiyetinde üretim lisansı verilmesi kapsamında belirlenen yükümlülüklere ilişkin süreleri,
Önlisans ve lisans başvuruları kapsamında gerekli bilgi ve belgelerin tamamlanması için verilen süreleri,
Lisans Yönetmeliği madde 18/2 kapsamında yapılması öngörülen önlisans tadil başvurularına ilişkin süreleri

sona erme tarihinden itibaren bir defaya mahsus olmak üzere herhangi bir işleme gerek kalmaksızın (bu anlamda md. 35 ile düzenlenen yazılı başvuru yapılmasına gerek olmaksızın) 3 ay süreyle uzatılmasına karar verilmiştir.

B. EPDK Tarafından Yeni Bir Bildirim Yapılıncaya Kadar Komisyon Toplantılarının Yapılmaması Yönünde Karar Alındı

EPDK Elektrik Piyasası Daire Başkanlığı, 14/04/2020 tarih ve E.19655 sayılı Lisanssız Elektrik üretimi hakkında Kovid-19 sebebiyle ek süre verilmesi, lisanssız üretim başvurularının alınmasına ancak EPDK tarafından yeni bir bildirim yapılıncaya kadar komisyon toplantılarının yapılmaması kararı aldı.

C. Kovid-19 Salgını Sebebiyle Bakım ve Onarım Çalışmaları Askıya Alındı

1 Haziran 2020 tarihinde “Enerjide ‘Yeni Normal’ Başladı” başlıklı bir infografik Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yayımlandı ve bu tarih itibariyle yeni bir sürece geçildiğine işaret edilerek, elektrikte Kovid-19 salgını süresince askıya alınan bakım onarım çalışmalarının yeniden başladığı ve yatırımların hızlandığı ifade edildi.

D. Günlük Sera Gazı Emisyonları Azaldı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre, Türkiye’de günlük sera gazı emisyonları Kovid-19 salgını tedbirleri nedeniyle %17,4 oranında azaldı. Kovid-19 salgınına karşı alınan tedbirler, hava kalitesinin artmasının yanında çevrenin korunması ve iklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağladı. Bu kapsamında Türkiye’de 21/01/2020 tarihinde %0,8 olan ve 9,510 ton karbondioksite tekabül eden günlük sera gazı emisyonu azaltımı %17,4 (210,429 ton karbondioksit) oldu.

3. YENİLENEBİLİR ENERJİ SEKTÖRÜNDE BİZİ NELER BEKLİYOR?

A. YEKDEM

EPDK Elektrik Piyasası Kasım,2020 Sektör Raporu’na göre, 2020 Ocak-Kasım Dönemi yapılan YEKDEM ödeme tutarı 45.918.013.594 TL’yi buldu.

EPDK’nın yayınladığı 2021 yılı Ön yenilenebilir Enerji Kaynakları (“Ön YEK”) listesine göre; 2020 yılında YEKDEM’den toplam kurulu gücü 21.860 megavat olan 817 santral yararlanıyorken, 2021 yılında YEKDEM’den faydalanmak için başvuru yapan santral sayısı 908 ve bu santrallerin toplam kurulu gücü 24.185 megavat oldu.

i. Süre Uzatımı Kararı Resmî Gazete’de Yayımlandı
ii. YEKDEM TL Bazında Farklı Bir Modelle Devam Edecek
İklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin en çok yaşandığı sektörler olan tarım, hayvancılık, turizm, yenilenebilir enerji ve sanayi alanlarındaki yatırımlarının en verimli şekilde yönlendirilmesi, mekânsal strateji planı ve bütün ölçeklerde yeni mekânsal planlar uygulamaya konulacak,
Yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretim kapasitesinin arttırılacağı ve 2030 yılına kadar, elektrik üretimimiz güneş enerjisinden 10 GW, rüzgâr enerjisinden 16 GW kapasitesine çıkarılacağı belirtildi.